Planologie als kunst

Zef Hemel.jpg

Maak geen plannen, maar kunst. Het was de centrale boodschap van Zef Hemel (werkzaam voor de Amsterdam Economic Board en bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam), die vandaag een prikkelende Planologielezing in Groningen hield. Aan de hand van zeven voorbeelden vertelde Hemel over zijn inspiratiebronnen (onder andere kunstenaar Ilja Kabakov en planoloog Patrick Geddes) en over de projecten waar hij de afgelopen jaren aan heeft gewerkt (Volksvlijt 2056 en Vrijstaat Amsterdam). Het gemeenschappelijke element in deze projecten was het stimuleren van dromen. Samen met kunstenaars werden Amsterdammers uitgedaagd te dromen over de toekomst. Stuur mensen de buurt in met een camera, zet ze bij elkaar en er ontstaan vanzelf verhalen en ideeën. Al die inspiratie hoeft niet worden omgezet in een gedeeld droombeeld. Aan consensus heeft Hemel een broertje dood, want er is immers niet één toekomst. De dromen hoeven ook niet in plannen te worden gegoten – dat werkt toch niet. De planologie van vandaag werd afgedaan als te bureaucratisch en te rationeel. Zelforganisatie zou leidend moeten zijn, waar de kunst bij helpt. De projecten van Hemel illustreerden welke bewegingen dromen op gang kunnen brengen. De zaal morde nog wat: wat blijft er over van de planoloog als we dromen niet mogen omzetten in plannen?

Advertenties

Kwetsbare kunst in de buitenlucht

BlauweGolven.jpg

Kunst in de openbare ruimte heeft het moeilijk. Neem deze twee nieuwsberichten, recent uit de Volkskrant. De Blauwe Golven (gebouwd in 1967) in Arnhem (foto) moeten plaatsmaken voor een groene corridor. In Raalte is een sculptuur (1977) in de shredder verdwenen, omdat het voor oud ijzer werd aangezien.  Een mooie observatie komt van Saskia Bak, directrice van het Arnhems Museum: “de omgeving verandert, de kunst verandert niet mee en verwordt langzaam tot een anachronisme”. De kunst wordt enerzijds niet meer herkend. Veelzeggend is dat de verdwenen sculptuur van Willem Hussem in Raalte pas na enige tijd gemist werd. In Arnhem zijn de slecht onderhouden Blauwe Golven van Peter Struyken vooral bekend als parkeerplaats. Vorig jaar, zo is te lezen op de website van EenVandaag, pleitte rijksbouwmeester Floris Alkemade al voor een betere bescherming van kunst in de openbare ruimte. Gemeenten weten vaak niet wie verantwoordelijk is voor de kunst, laat staan dat ze er onderhoud aan plegen. Het is een hard gelag voor kunstenaars. Zelf concludeert Struyken in het NRC: “Hoe officiëler de opdrachtgever, hoe kwetsbaarder het kunstwerk.”

Over de dijk

waterlicht afsluitdijk.jpg

Dit weekend onthulde Daan Roosegaarde en zijn team het kunstwerk Waterlicht op de Afsluitdijk. De laserlampen en rookmachines creëren watergolven die – afhankelijk van de wind – op de Afsluitdijk slaan of richting de Waddenzee stromen, zo is in NRC Handelsblad te lezen. De Afsluitdijk is door Minister Melanie Schultz (Infrastructuur & Milieu) benoemd als een van de nieuwe iconen. De Nederlandse waterbouwkunde moet meer onder de aandacht komen. De opknapbeurt voor de Afsluitdijk (nieuwe sluizen en pompen) is aangegrepen om ook nieuwe initiatieven als duurzame energie, recreatie en natuurontwikkeling mogelijk te maken. Het resultaat wordt De Nieuwe Afsluitdijk (DNA) genoemd. Vernieuwing is noodzakelijk om de grote opgave op het gebied van water en klimaatverandering aan te pakken. Enerzijds worden bestaande iconen in een nieuw jasje gestoken, anderzijds zijn er nieuwe programma’s als de Zandmotor en Ruimte voor de Rivier. Ik citeer uit Tracy Metz’s Dijken van Nederland (zie dit artikel in De Groene Amsterdammer): “Ik besef eens te meer dat Nederland geen vaststaand feit is, het is een beslissing. Een landschap dat door mensenhand is gemaakt – handen met eelt en blaren – en dat tot in lengte van jaren door hun nazaten zal moeten worden onderhouden en vernieuwd.” Roosegaarde helpt met zijn kunstprojecten om dat besef levend te houden.

Bovenstaande foto is afkomstig van Studio Roosegaarde.