Planologie als kunst

Zef Hemel.jpg

Maak geen plannen, maar kunst. Het was de centrale boodschap van Zef Hemel (werkzaam voor de Amsterdam Economic Board en bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam), die vandaag een prikkelende Planologielezing in Groningen hield. Aan de hand van zeven voorbeelden vertelde Hemel over zijn inspiratiebronnen (onder andere kunstenaar Ilja Kabakov en planoloog Patrick Geddes) en over de projecten waar hij de afgelopen jaren aan heeft gewerkt (Volksvlijt 2056 en Vrijstaat Amsterdam). Het gemeenschappelijke element in deze projecten was het stimuleren van dromen. Samen met kunstenaars werden Amsterdammers uitgedaagd te dromen over de toekomst. Stuur mensen de buurt in met een camera, zet ze bij elkaar en er ontstaan vanzelf verhalen en ideeën. Al die inspiratie hoeft niet worden omgezet in een gedeeld droombeeld. Aan consensus heeft Hemel een broertje dood, want er is immers niet één toekomst. De dromen hoeven ook niet in plannen te worden gegoten – dat werkt toch niet. De planologie van vandaag werd afgedaan als te bureaucratisch en te rationeel. Zelforganisatie zou leidend moeten zijn, waar de kunst bij helpt. De projecten van Hemel illustreerden welke bewegingen dromen op gang kunnen brengen. De zaal morde nog wat: wat blijft er over van de planoloog als we dromen niet mogen omzetten in plannen?

Olympische Spelen onder controle

MartinMuller.jpg

Hoogleraar Martin Müller (Universität Zürich) gaf misschien wel de beste Planologielezing tot nu toe, afgelopen donderdag in de Doopsgezinde Kerk in Groningen. Grote sportevenementen zoals de Olympische Spelen en de WK Voetbal zijn de afgelopen twintig jaar gigantisch gegroeid tot ‘mega urban events’. Het draait al lang niet meer om de wedstrijden zelf; steden grijpen de kans aan om grootschalige stedelijke ontwikkeling in gang te zetten. Zie bijvoorbeeld de ontwikkeling van de Docklands in Oost-Londen: de toenmalige burgemeester gaf toe dat dit nooit gelukt was zonder ‘Londen 2012’. Sportevenementen, en de gerelateerde stedelijke ontwikkeling, worden met strakke hand georganiseerd, geworteld in de projectmanagement-gedachte. Alles volgens ‘plan-do-check-act’. De druk is echter hoog met strakke deadlines en media die er bovenop zitten (‘is het al af’?). In de praktijk valt de PDCA-cirkel dan ook snel in duigen en er wordt er veel geïmproviseerd. Dat wordt door betrokkenen zelden toegegeven: men wil ‘in control’ zijn én uitstralen. In de planologie bestaat die reflex ook: men is zo bang voor mogelijk slechte gevolgen dat ze alles wilt controleren. Laat die reflex los en accepteer dat het ook anders kan lopen, aldus Müller. De projectscope staat namelijk op gespannen voet met de complexe stedelijke structuren waar je je in begeeft. Improvisatie is daarom helemaal niet zo slecht, maar juist noodzakelijk.

Foto gemaakt door Wendy Tan.

Collectief watercrises te lijf

HenkOvink

Vandaag hield Henk Ovink de Planologielezing, georganiseerd door de vakgroep Planologie van de Rijksuniversiteit Groningen. Ovink is de eerste Nederlandse watergezant; hij reist de wereld over om de urgentie van goed waterbeleid te benadrukken en initiatieven met elkaar te verbinden. Mocht de impact van de watercrises, nu en in de toekomst, nog niet duidelijk zijn, dan werd dat het wel tijdens zijn presentatie. Interessant was Ovinks observatie dat deze crises met elkaar samenhangen, en zich vaak uiten op het regionale of stedelijke niveau. Echt een uitdaging voor planologen dus, die gewend te zijn integraal te kijken en op deze niveaus opereren. De crux is om collectief en in samenwerking watercrises aan te vliegen, op een integrale en inclusieve manier. Dit vraagt wel om een cultuuromslag. Voorbeelden als het door Ovink mede-ontwikkelde Rebuild by Design uit New York/New Jersey bieden inspiratie. Ook het Nederlandse waterbeleid is een grote bron van inspiratie, van de oprichting van waterschappen (de eerste daterend uit 1122!) tot recente voorbeelden als Ruimte voor de Rivier. Deze voorbeelden tonen de transformative approach die Henk Ovink voorstaat; een benadering die noodzakelijk is om watercrises het hoofd te bieden.

Om een indruk van Henk Ovink’s werk te krijgen, bekijk zijn Twitter account. Meer over Rebuild by Design weten? Lees het recent verschenen boek. Informatie over de Planologielezing is hier te vinden.